საქართველო, შუა დერეფანი და ახალი აბრეშუმის გზა

რა არის შუა დერეფანი — და რა არ არის

შუა დერეფანი სარკინიგზო, საპორტო და საზღვაო მომსახურებების ჯაჭვია, რომელიც ცენტრალურ აზიას სამხრეთ კავკასიასთან, თურქეთთან და შავ ზღვასთან აკავშირებს. ტიპური გადაზიდვა გადის ყაზახეთზე, კასპიის ზღვაზე, აზერბაიჯანსა და საქართველოზე და შემდეგ თურქეთის ან ზღვის გზით ევროპულ ბაზრებზე გრძელდება. ამიტომ ეს არც ერთი რკინიგზაა, არც ერთი ტარიფი და არც ერთი გადამზიდავი. თითოეული საზღვარი, საპორტო გადატვირთვა და ოპერატორის ცვლილება საბოლოო ფასსა და მიწოდების დროს ცვლის.

ეს განსხვავება კომერციულად მნიშვნელოვანია. მარშრუტისთვის „ახალი აბრეშუმის გზის“ დარქმევა შეიძლება სასარგებლო მოკლე სახელწოდება იყოს, მაგრამ დაფაროს ოპერაციული კითხვები, რომლებიც განსაზღვრავს, რეალურად იმუშავებს თუ არა გადაზიდვა. ჩეხ ექსპორტიორს ან იმპორტიორს სჭირდება კარიდან კარამდე შეთავაზება, სადაც მოცემულია რეალური მონაკვეთები, ოპერატორები, გადატვირთვის წერტილები, საბაჟო პასუხისმგებლობები და გრაფიკის დაშვებები. ამ დეტალების გარეშე სათაურში მოცემული ტრანზიტის დროები ერთმანეთთან შესადარებელი არ არის.

რატომ უჭირავს საქართველოს მარშრუტის გადამწყვეტი მონაკვეთი

საქართველო უზრუნველყოფს დერეფნის დასავლეთ კავკასიურ კავშირს. სარკინიგზო და საგზაო ნაკადები აზერბაიჯანიდან შემოდის; თბილისი საკოორდინაციო და მომსახურების ცენტრის ფუნქციას ასრულებს; ფოთი და ბათუმი შავი ზღვის ვარიანტებს ქმნის; ბაქო–თბილისი–ყარსის რკინიგზა კი თურქეთის გავლით შემდგომ გადაადგილებას უწყობს ხელს. ქვეყნის ღირებულება ამ კავშირების ერთობლიობაშია და არა რომელიმე ერთ პორტში ან ხაზში.

გადამზიდავისთვის ეს ქმნის ალტერნატივებს, მაგრამ ასევე ბევრ გადაბარებას. ტვირთი საბოლოო მომხმარებლამდე შეიძლება გადავიდეს სხვადასხვა სარკინიგზო სისტემებს, პორტებს, გემებს, სატვირთოებსა და საბაჟო პროცედურებს შორის. ამიტომ კოორდინაციის ხარისხი ინფრასტრუქტურის სიმძლავრეზე ნაკლებად მნიშვნელოვანი არ არის. რუკაზე მოკლე მარშრუტმა უპირატესობა შეიძლება დაკარგოს, თუ აღჭურვილობა ხელმისაწვდომი არ არის, გრაფიკები არ ემთხვევა ან დაგვიანებაზე პასუხისმგებლობა რამდენიმე კონტრაქტს შორის არის გაყოფილი.

კომერციული დაპირება შეზღუდვებთან ერთად უნდა შეფასდეს

მსოფლიო ბანკის 2023 წლის დერეფნის კვლევამ დაასკვნა, რომ კოორდინირებულ ინვესტიციებსა და საოპერაციო რეფორმებს 2021 წელთან შედარებით 2030 წლისთვის მგზავრობის დროის განახევრება და სავაჭრო ნაკადების გასამმაგება შეუძლია. იგივე კვლევა მკაფიოდ აღწერს საჭირო სამუშაოსაც: უკეთესი ლოგისტიკური კოორდინაცია, უფრო საიმედო მომსახურება, გაუმჯობესებული სასაზღვრო პროცედურები, ძლიერი მონაცემთა გაცვლა და ინვესტიციები რკინიგზაში, პორტებსა და ტერმინალებში.

ამიტომ დერეფანი არ უნდა წარმოვაჩინოთ, როგორც ტრადიციული საზღვაო მარშრუტების უპრობლემო შემცვლელი. მისი ყველაზე ძლიერი გამოყენება შეიძლება იყოს ტვირთი, რომლისთვისაც წარმოშობა, დანიშნულება, დრო, მდგრადობა ან ცენტრალური აზიის ბაზრებზე წვდომა მულტიმოდალურ გადაწყვეტას ამართლებს. დაბალი ღირებულების და მოქნილი მიწოდების ვადის საქონლისთვის ღრმა ზღვის გადაზიდვა შეიძლება კვლავ უფრო ეკონომიური იყოს. სწორი შედარება პროდუქტსა და მომხმარებელზეა დამოკიდებული და არა გეოპოლიტიკურ სლოგანზე.

სად შეიძლება ჰქონდეთ ჩეხურ კომპანიებს რეალისტური როლი

ჩეხური ბიზნესისთვის შესაძლებლობა მხოლოდ ჩეხური ექსპორტის ამ მარშრუტით გადაზიდვას სცდება. რკინიგზის მოწყობილობა, ტექნიკური მომსახურების სისტემები, ტერმინალის მანქანა-დანადგარები, ელექტროინჟინერია, წყლის დამუშავება, სამრეწველო ავტომატიზაცია და ლოგისტიკური პროგრამული უზრუნველყოფა შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს იმ ინფრასტრუქტურისა და მომსახურებისთვის, რომელიც დერეფანს ამუშავებს. ჩეხ მომწოდებლებს ასევე შეუძლიათ საწყობების, სარემონტო ობიექტების, ენერგოსისტემებისა და სატრანსპორტო ჰაბების გარემოსდაცვითი შესაბამისობის მხარდაჭერა.

სწორედ ამიტომ ჩეხური კომპანიებისთვის საქართველოს ბაზარზე შესვლის სტრატეგია უნდა იწყებოდეს მყიდველის, შესყიდვის მექანიზმისა და ადგილობრივი მომსახურების მოთხოვნების გაგებით.

როგორ გამოვცადოთ გადაზიდვა მიწოდების ჯაჭვის შეცვლამდე

სერიოზული მარშრუტის ტესტი იწყება რეალური ტვირთის პროფილით: საქონელი და HS კოდი, წარმოშობა და დანიშნულება, წონა და ზომები, კონტეინერის ან ვაგონის მოთხოვნა, Incoterm, მიწოდების ფანჯარა, დაზღვევის საჭიროება და სანქციების ან კონტროლირებადი საქონლის რისკი. მინიმუმ ორმა ექსპედიტორმა ერთი და იგივე ბრიფი უნდა შეაფასოს, რომ შედარებას აზრი ჰქონდეს.

კომერციულმა შეთავაზებამ ცალკე უნდა გამოყოს ტრანსპორტის საფასური, ტერმინალის დამუშავება, გადატვირთვა, საბაჟო ბროკერობა, შენახვა და შესაძლო demurrage. უნდა დასახელდეს დაგეგმილი ოპერატორები და განიმარტოს, რომელი დროა განრიგით განსაზღვრული, შეფასებითი ან გარანტირებული. მენეჯმენტმა ასევე უნდა იკითხოს, რა ხდება კასპიის რეისის გამოტოვების, ვაგონის მიუწვდომლობის ან საზღვრის შემოწმების გაჭიანურებისას. ალტერნატიული მარშრუტი და ბუფერული მარაგის გადაწყვეტილება თავიდანვე უნდა შევიდეს გაანგარიშებაში.

პრაქტიკული გადაწყვეტილება ჩეხი ექსპორტიორებისთვის

შუა დერეფანი ყველაზე სასარგებლოა, როცა კონკრეტულ ბიზნესპრობლემას პასუხობს. ეს შეიძლება იყოს ყაზახეთსა ან აზერბაიჯანში მომხმარებლების მიღწევა, ერთ სატრანსპორტო მარშრუტზე დამოკიდებულების შემცირება, ქართული პროექტის მომარაგება ან იმის შემოწმება, გაუძლებს თუ არა მაღალი ღირებულების პროდუქტი მულტიმოდალურ ხარჯებს. თითოეული შემთხვევა განსხვავებულ მარშრუტსა და რისკის პროფილს ქმნის.

მოცულობაზე ვალდებულების აღებამდე ჩაატარეთ ერთი კონტროლირებადი პილოტი და გაზომეთ სრული შედეგი: აღების საიმედოობა, საზღვარზე გატარებული დრო, გადაბარების ხარისხი, ტვირთის მდგომარეობა, კომუნიკაცია, სრული მიწოდებული ღირებულება და გადახრა დაპირებული გრაფიკიდან. პილოტის მიზანი არ არის დაამტკიცოს, კორიდორი კარგია თუ ცუდი. მიზანია გამოავლინოს პირობები, რომლებშიც ის კონკრეტული კომპანიისთვის კომერციულად გამართლებულია.

კითხვები, რომლებიც პირველ ლოგისტიკურ ბრიფში უნდა იყოს

გადამზიდველმა მარშრუტთან დაკავშირებულ კითხვებზე წერილობით უნდა უპასუხოს და შეთავაზებას მოქმედების ვადებიც დაურთოს. გადატვირთვის/გადაბარების წერტილში პასუხისმგებლობის გაურკვევლობა გამაფრთხილებელი ნიშანია, რადგან დავა ხშირად მხოლოდ დაგვიანების ან დამატებითი ხარჯების გაჩენის შემდეგ იჩენს თავს.

• ზუსტად რომელი მარშრუტი, პორტები, რკინიგზები და ადგილობრივი აგენტები იქნება გამოყენებული?
• რომელი ტრანზიტის დროა გარანტირებული, გრაფიკით განსაზღვრული ან მხოლოდ საორიენტაციო?
• ვინ აკონტროლებს თითოეულ საზღვარს, ტერმინალსა და გადატვირთვის გადაბარებას?
• დადასტურებულია თუ არა კონტეინერები, ვაგონები და გემზე ადგილები შემოთავაზებულ თარიღებზე?
• რომელი დაზღვევის, სანქციების შემოწმებისა და ტვირთის უსაფრთხოების პირობები მოქმედებს?
• რა არის შეთანხმებული ალტერნატივა, როცა კავშირი ან სასაზღვრო დროის ფანჯარა გამოტოვებულია?